Ortodonti Nedir?
Ortodonti, dişlerin ve çenelerin konumundaki bozuklukları inceleyen ve tedavi eden diş hekimliği uzmanlık dalıdır. Çapraşıklık, dişler arasındaki boşluklar, önde konumlanmış ön dişler, alt çenenin geride ya da önde olması ve kapanış bozuklukları ortodontinin ilgi alanına girer.
Ortodontik tedavi çoğu zaman estetik bir talep ile başlar; ancak faydası görünümle sınırlı değildir. Düzgün dizilmiş dişlerin temizlenmesi çok daha kolaydır, bu da uzun vadede çürük ve diş eti hastalığı riskini belirgin biçimde azaltır. Ayrıca hatalı kapanış, çiğneme kuvvetlerinin bazı dişlere orantısız binmesine, diş aşınmalarına ve çene ekleminde zorlanmaya yol açabilir.
Tedavi Seçenekleri
Sabit tel (braket) tedavisi en geniş uygulama alanına sahip yöntemdir ve neredeyse tüm vakalarda kullanılabilir. Metal braketlerin yanı sıra diş rengiyle uyumlu seramik braketler de tercih edilebilir.
Şeffaf plak tedavisi, çıkarılabilir ve dışarıdan neredeyse fark edilmeyen bir seçenektir. Hafif ve orta düzey çapraşıklıklarda oldukça başarılıdır. Başarısı, plakların günde en az 20-22 saat takılmasına doğrudan bağlıdır; bu nedenle hasta uyumu tedavi sonucunu belirleyen en kritik etkendir.
Lingual ortodontide braketler dişlerin dil tarafına yerleştirilir ve önden hiç görünmez. Görünürlük kaygısı yüksek yetişkinler için uygun bir alternatiftir.
Tedavi Ne Kadar Sürer?
Ortalama tedavi süresi 12 ila 24 aydır. Süreyi belirleyen etkenler vakanın karmaşıklığı, hastanın yaşı, çekim gerekip gerekmediği ve tedaviye uyumdur. Sabit tel tedavisinde 4-8 haftada bir kontrol randevusu gerekir; şeffaf plaklarda kontroller genellikle daha seyrektir.
Tedavinin bitişi, tellerin çıkarılmasıyla sona ermez. Dişler yeni konumlarında sabitlenene kadar pekiştirme (retansiyon) dönemi gerekir. Bu dönemde dişlerin arkasına yapıştırılan ince bir tel ya da gece takılan şeffaf plak kullanılır. Pekiştirme ihmal edilirse dişlerin eski konumlarına dönme eğilimi yüksektir; bu, ortodontik tedavide en sık karşılaşılan başarısızlık nedenidir.
Hangi Yaşta Başlanmalı?
İlk ortodontik değerlendirme için önerilen yaş yaklaşık yedidir. Bu dönemde ilk daimi azı ve kesici dişler sürmüş olur; çapraz kapanış, ileri derecede darlık ya da parmak emme gibi alışkanlıkların etkileri erken fark edilebilir. Erken değerlendirme her zaman erken tedavi anlamına gelmez; çoğu vakada doğru karar, gelişimi izlemektir.
Sabit tedavi genellikle daimi dişlerin tamamlandığı 11-14 yaş aralığında başlar. Öte yandan diş eti ve destek kemiği sağlıklı olduğu sürece diş hareketi her yaşta mümkündür; günümüzde ortodonti hastalarının önemli bir bölümünü yetişkinler oluşturmaktadır.
Tedavi Sırasında Bakım
Braketler plak birikimini kolaylaştırdığı için ağız bakımı bu dönemde her zamankinden önemlidir. Her öğünden sonra fırçalama, ara yüz fırçası ve gerekiyorsa ağız duşu kullanımı önerilir. Sert ve yapışkan gıdalardan kaçınmak braket kopmalarını azaltır. Bakımın yetersiz kaldığı durumlarda braket çevresinde kalıcı beyaz lekeler oluşabilir; bu lekeler tedavi sonrasında da kalıcıdır, bu nedenle önlenmesi tedavinin bir parçası olarak ele alınır.